O Ostrowcu:

Informacje

Historia

Zabytki

Statystyka

Zobacz:
Zdjęcia panoramiczne     Nowe 

  Historia Ostrowca Świętokrzyskiego

      Najstarsze znane ślady stałego osadnictwa na terenach tworzących współczesny Ostrowiec Św. pochodzą z epoki kamienia. Około 4000 lat p.n.e. na wzgórzach Wyżyny Opatowskiej (rejon ul. Wąwozy) osiedliły się naddunajskie ludy koczownicze. Przebywały tu kolejno ludy kultur: lendzielskiej, pucharów lejkowatych, amfor kulistych. Wówczas to (na obszarze Przedgórza Iłżeckiego) rozwinęło się na szeroką skale górnictwo krzemienia - podstawowego surowca do wyrobu narzędzi. Największe i najlepiej zachowane skupisko kopalń krzemienia znajduje się w m. Krzemionki.
      W Częstocicach, na wzgórzu kościelnym Starego Miasta, w "Górkach" (rejon ul. Wąwozy) znane są stanowiska z epoki żelaza. Zlokalizowane piecowiska potwierdzają produkcję żelaza (w tzw. "dymarkach") w okresie I - IV w n.e.
 
      Pierwsze wzmianki historyczne o obszarach wchodzących w skład dzisiejszego miasta pochodzą z XIV - wiecznych dokumentów, w których wymienia się wieś Ostrów leżącą na prawym brzegu rzeki Kamiennej (obecny Ostrówek).
 
      Na podstawie przywileju wystawionego 3.01.1564 r. przez króla Zygmunta Augusta, Stanisław Mychowski h. Rawa założył na lewym brzegu rz. Kamiennej na gruntach wsi Denków, miasteczko Magna Michów, które w wieku XVII przybrało nazwę Denków. W 1580 r, w mieście pracowało 17 rzemieślników. Obok miasta stał młyn dworski, czynna była rudnica (huta) Erazma Niedźwiedzia. W roku 1812 z inicjatywy kanclerza wielkiego koronnego Jacka Małachowskiego powstała w Denkowie fabryka kafli piecowych i naczyń glinianych. Znana też była wytwórnia wyrobów glinianych Aleksandra Petrowskiego. W 1860 roku do najliczniejszych cechów zaliczano: garncarski i tkacki. po powstaniu styczniowym w roku 1869, Denków traci prawa miejskie. Od 1954 roku jest dzielnicą Ostrowca Św.
 
      Około 1597 roku na lewym brzegu rz. kamiennej, na bastionowo rozczłonkowanej skarpie Przedgórza Iłżeckiego, około 3 km na zachód od Denkowa, na tzw. surowym korzeniu rozpoczęto lokację kolejnego miasta. początkowo zwane było Ostrowem, Ostrowcem lub Tarnowem. Jego właścicielami byli: Janusz Ogstrogski, Stanisław Tarnowski oraz bracia Jan i Wojciech Buczaccy. Podstawą ekonomiczną rozwoju miasta stał się handel i rzemiosło. Po przejęciu w roku 1606 przez Janusza Ogstrogskiego dóbr ostrowieckich ustaliła się nazwa miasta (Ostrowiec). Względnie pomyślny jego rozwój zahamowała w poł. XVII w. wojna ze Szwedami. Do połowy XVIII wieku kolejnymi właścicielami miasta byli: Ogstroscy, Zasławscy, Wiśniowieccy, Lubomirscy, Sanguszkowie.
 
      W 1762 roku Konstancja z Denhoffów - Sanguszkowa dla gospodarczego wzmocnienia Ostrowca nadała nowe przywileje dla cechu rzemiosł różnych. Do 21.04.1808 roku, kiedy to dobra ostrowieckie, w tym miasto, kupił Jerzy z Dobrzy Dobrzańskich, ich właścicielami byli Rogalińscy, Czartoryscy, Lubomirscy.
 
      Na początku XIX wieku miasto liczyło ok. 1500 mieszkańców, miało szkółkę parafialną. W pobliskiej wsi Kuźnia pracował młyn i zakłady żelazne - wielki piec i fryszerka.
 
      W drugiej połowie XIX wieku urzeczywistniła się koncepcja Stanisława Staszica kontynuowana przez Ksawerego Druckiego - Lubeckiego, uprzemysłowienia doliny rzeki Kamiennej. W oparciu o siłę motoryczną rz. Kamiennej i jej dopływów oraz miejscowe zasoby rudy żelaza, lasów, węgla, powstają zakłady hutniczo - przetwórcze w Brodach Iłżeckich, Nietulisku, Chmielowie, Bodzechowie, Mychowie. Rozwija się górnictwo rud żelaza. W Czętocicach Henryk Łubieński założył pierwszą w Królestwie wytwórnie cukru, współczesną cukrownie "Częstocice".
 
      W 1837 roku z inicjatywy Henryka Łubieńskiego właściciela dóbr ostrowieckich, inż. Antoni Klimkiewicz rozpoczyna na prawym brzegu rzeki Kamiennej w bezpośrednim sąsiedztwie Ostrowca budowę potężnego nowoczesnego ośrodka przemysłowego, który w zdecydowany sposób wpłynął na formowanie infrastruktury miejsko - przemysłowej. Huta "Klimkiewiczów" to dzisiejsza Huta "Ostrowiec" - największy zakład przemysłowy miasta.
 
      W latach 1863 - 64 rejon Ostrowca był jednym z aktywniejszych ośrodków ruchu powstańczego w Królestwie. W Bodzechowie Jeziorkach (Sudole), Kaplicy, Chocimowie, Opatowie, Nowej Słupi - Świętym Krzyżu, Jaworze Soleckim stoczono bitwy i potyczki. Liczne miejsca związane z powstaniem upamiętniono tablicami i pomnikami.
 
      U schyłku XIX w. huta w Klimkiewiczowie nie podzielała losu wielu upadających w rejonie Ostrowca zakładów. W roku 1885 doprowadzono z Bzina (Skarżysko - Kamienna) do Klimkiewiczowa kolej żelazną. W 1893 r. Władysław Klepacki buduje w Ostrówku fabrykę wyrobów ogniotrwałych, a Tomasz Głowacki w 1896 r. na terenie osady Bolesławów - cegielnię. Dziś tworzą one jeden zakład - Ostrowieckie Zakłady Materiałów Ogniotrwałych. Rozwija się przemysł spożywczy.
 
      Na początku XX wieku rozpoczyna się proces konsolidacji Ostrowca - miasta rzemieślników i kupców z przylegającymi do niego przemysłowo - rolniczymi osadami. W 1906 roku w Ostrowcu powstała pierwsza szkoła żeńska, a w roku 1913 progimnazjum dla chłopców. W latach 1905 - 06 nastąpił wzrost fali rewolucyjnej. 28 grudnia 1905 roku polska Partia Socjalistyczna proklamowała tzw. "Republikę Ostrowiecką", którą po dwóch tygodniach krwawo zlikwidowały władze carskie. W 1913 roku powstało Polskie Towarzystwo Krajoznawcze.
 
      Wojna 1914 - 18 przyniosła duże zniszczenia. Po odzyskaniu niepodległości luźno połączone z dominującym centrum starego miasta osiedla: Bolesławów, Karolinów, Filipów, Kuźnia, Folwark - Piaski, Romanów, kolonia Częstocice, Kolonia Zamłynie, Klimkiewiczów, Ludwików, Ostrówek połączono w jeden organizm miejski. Skupił on około 27 000 mieszkańców, w tym około 10 000 ludności żydowskiej.
 
      Na początku lat 20 - tych XX w. inż. Roman Feliński opracował pierwszą w historii Ostrowca koncepcję urbanistyczną miasta. Wybudowano szergo gmachów użyteczności publicznej: budynek poczty, ubezpieczalnie społeczną (kasę chorych), szkołę podstawowąi syminarium nauczycielskie, założono Park Miejski, przebudowano kościół św. Michała, w Klimkiewiczowie wzniesiono nowy kościół. W roku 1937 rozpoczęto budowę domu robotniczego (Zakładowego Domu Kultury Huty "Ostrowiec"). Rozwinęły działalność towarzystwa społeczno - kulturalne i amatorskie zespoły artystyczne. Działalność regionalną w aspiracjach naukowych prowadziło PTK, którego członkowie w 1926 r. założyli Muzeum Ziemi Opatowskiej. Dużą żywotność wykazywała KPP. Rywalizację prowadziły liczne związki i kluby sportowe. W 1929 roku powstał Klub Sportowy Zakładów Ostrowieckich - Huty "Ostrowiec" (KSZO).
 
      7 września 1939 roku wojska hitlerowskie, wykonując manewr oskrzydlający jednostki polskie zgrupowane w rejonie Iłży, zajęły Ostrowiec. Wprowadzono terror policyjny. Rozpoczęto planową eksterminację ludności żydowskiej i polskiej. W roku 1943 Niemcy zlikwidowali getto żydowskie a ludność wywieźli do obozów zagłady. W latach 1939 - 45 mieszkańcy Ostrowca i jego okolic prowadzili walkę z okupantem. Aktywnie działały AK i AL. Wydawano prasę podziemną, prowadzono tajne nauczanie, wykonywano akcje sabotażowe i dywersyjne, produkowano granaty, formowano polowe oddziały partyzanckie.
 
      16.01.1945 roku w ramach ofensywy styczniowej Ostrowiec został wyzwolony. Przystąpiono do odbudowy zniszczonego w ok. 75 procent ostrowieckiego przemysłu. W oparciu o koncepcję R. Felińskiego inż. Józef Reński opracował plan zagospodarowania przestrzennego Ostrowca Świętokrzyskiego. W 1954 roku włączono w granice administracyjne miasta: d. miasto Denków, Częstocice, Cukrownię, Kolonię Robotniczą, Zygmuntówkę, Brezelię, Koszary, Gutwin, Dudy, Budy. Liczba mieszkańców osiągnęła 40 000. W latach 70 - tych rozbudowano Hutę Ostrowiec - powstał zakład metalurgiczny. Rozwinięto wielorodzinne i indywidualne budownictwo mieszkaniowe. Powstały nowe dzielnice: Skarpa, Cukrownia, Kuźnia, Piaski, Słoneczne, Ostrówek, Ogrody, Pułanki, Rosochy, Stawki. Wybudowano wieloodziałowy szpital oraz przychodnie zakładowe i lecznictwa otwartego. Rozwinęła się sieć placówek handlowych i usługowych. Utworzono bazę dla szkolnictwa podstawowego, zawodowego, średniego, pomaturalnego. W mieście działają liczne placówki kulturalno - oświatowe, zakładowe i spółdzielcze. Od 1966 roku prowadzi działalność Muzeum Historyczno - Archeologiczne z oddziałem w Krzemionkach. Rozwijają się środowiska twórcze. Aktywnie pracuje PTTK. Powstaje Miejskie Centrum Kultury. Działają kluby i związki sportowe. Urządzono miejsca wypoczynku. W 1979 roku oddano do użytku Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji. Liczba mieszkańców miasta w 1991 r. wynosiła 78,6 tys.

Źródło: Monografia historyczna miasta